Memfis starożytne miasto

Memfis, czyli starożytne miasto odkryte przez badacza Augusta Mariette. Urodzony w 1821 roku badacz posiadał umiejętność rysowania oraz posiadał wyjątkowy talent do pisania, dlatego też zadebiutował, jako dziennikarz w 1843 roku. Pod wpływem opowiadań zmarłego kuzyna egiptologa Maritte poświęcił swój wolny czas do odczytywania hieroglifów.W 1850 roku badacz rozpoczął wykopaliska prace te zostały nazwane przez Starbona „Aleją Sfinksów”. Rok później dotarł do grobowca Apisa tam znajdowała się komora grobowa – sarkofag z szczątkami byka.  W tym miejscu znaleziono mumię Chamuseta.

Memfis

Herodot (podobno ojciec historii) w swoich pismach wysnuł twierdzenie jakoby Menes miał wydać decyzje o budowie tamy, która miała zmienić bieg Nilu tym samym umożliwiając budowę Memfis, które było najdłużej funkcjonującą stolicą w historii świata. Górny Egipt nazywano białym królestwem, co wiąże się z nazwą miasta „biały mur” –miasto było otoczone białym murem. Konkretnie w tym mieście odbywała się koronacja oraz święto odnowienia władzy królewskiej heb- sed potwierdzało to boską moc władcy. Dzięki swojemu położeniu miasto stało się ośrodkiem handlu i jednym z najważniejszych punktów religijnych .  W skutek politycznych i społecznych wstrząsów w okresie Starego Państwa miasto mocno ucierpiało. Znaczenie miasta zmalało by później w okresie Państwa Przejściowego i Nowego znów tętnić życiem metropolii, która swój charakter zachowała aż do okresu ptolemejskiego(332-330 p.n.e.). Grecy zmienili pierwotną nazwę na Men- efer – oznaczającą doskonałe trwanie na Memfis. Charakterystyczną cechą tego miasta była różnorodność etniczna, która ma swoje odzwierciedlenie w posągach z terakoty.

Architektura

Według trumiennych zdobień dowiadujemy się jak mogły wyglądać domostwa Egipcjan. Budynki były wznoszone z cegieł mułowych o intensywnych barwach. Filary lekko wystające ze ścian dając oparcie belkom, które z kolei przytrzymywały płaskie dachy. Na szerszych filarach wisiały kolorowe kobierce tak samo kolorowe były drzwi domostw. Możni budowali swoje domy z kamienia. Najczęściej wolnostojące bądź dwupiętrowe rezydencje. W większych domostwach budowano silosy a pałace władców były niskie najczęściej monarchowie posiadali dwie siedziby pałac mieszkalny skąd sprawowywali władzę oraz pałac w świątyni bądź przyświątynny, aby władca mógł korzystać z niego podczas świąt.

Cmentarze

Większość pochówków w nekropolii memfickiej odbywało się na cmentarzach w Gizie i Sakkakrze. Najstarsze groby to tzw. mastaby niskie na planie prostokąta o lekko pochylonych ścianach są szczególnie niskie, jeśli je porównać z późniejszymi piramidami wykonanych z muru ciosowego – to właśnie Imhotepowi przypisuje się pierwsze takie piramidy tzw. piramida schodkowa przyniosła mu uznanie zyskawszy tym samym przychylność króla i dworu. Sakakra jest największym kompleksem cmentarnym w Egipcie

Reklamy

Niezwykła mozaika i Hagia Sophia

Konstantynopol szósty wiek naszej ery, panowanie głęboko wierzącego cesarza Justyniana, który poleca wybudować jeden z największych kościołów ery wczesnochrześcijańskiej. Świątynia miała ukazać charakter rozszerzającego się cesarstwa rzymskiego. Projekt odbudowy(pierwsza katedra została spalona w wyniku powstania Nika) katedry powierzono teoretykom z zakresu matematyki i mechaniki Anthemiosowi z Tallesu i Izydorowi z Miletu.Konsekracja budowli nastąpiła w 537 roku.  Cesarz po wejściu świątyni miał podobno wykrzyknąć „prześcignąłem cię Salomonie”. Grecka nazwa kościoła jest bardziej znana mianowicie Hagia Sophia, co w wolnym tłumaczeniu znaczy kościół pod wezwaniem „Mądrości Bożej plan katedry nawiązuje do trójnawowej szerokiej bazyliki z wewnętrznym i zewnętrznym narteksem i z wschodnią absydą półokrągłą od wewnątrz i wieloboczną na zewnątrz”. Ogromna kopuła przykrywa kwadratowy plan katedry. Kopuła spoczywa na pendentywach (żagielkach) wspartych na czterech filarach i to one stanowią o elemencie nośnym całego sklepienia. Do wykonania filarów zastosowano bloki kamienne, które są wzmocnione ołowiem ścianę wbudowano w cegłę. Oświetlenie katedrze zapewniają liczne okna znajdujące się u nasady półkopuł w apsydzie i we wszystkich ścianach zewnętrznych. Zielone, marmurowe i czerwone kopuły obiektu kontrastują z bielą marmurowych kapiteli impostów i fryzów w łukach arkad pokrytych ażurową siecią floralnych motywów.

X wiek przyniósł kościołowi wyjątkowe zdobienia anioły cesarze górujący nad galeria nawy.  Jednak najbardziej urzekające jest przedstawienie Chrystusa Pantokratora o dość poważnych rysach twarzy, lekko unoszącego dłoń w geście błogosławieństwa. Przez stulecia kościół był grabiony spokój przyszedł wraz z upadkiem Konstantynopolu, kiedy to Machmed II wszedł do świątyni i powiedział, że od tej pory świątynia staje się meczetem.

W 1931 roku pod kierownictwem Whittemore’a Instytut Bizantyjski za zgodą tureckiego rządu rozpoczął prace rewitalizacji kościoła a w szczególności na odsłonięciu zabytkowych mozaik, które były zakryte przez złogi tynku. Już w grudniu ustawiono rusztowania, które były położone w obrębie wejść i kondygnacji górnych galerii przy nawie głównej. Specjaliści delikatnie(podobno całość była zeskrobywana narzędziami dentystycznymi) odłupywali złogi tynku, aby nie uszkodzić cennej artystycznej mozaiki układającej się w szklane kostki tesserae. Całość oczyszczono za pomocą ichry i wody amoniakalnej o niskim stężeniu, po czym przecierano szczotką z delikatnym włosiem by następnie wypolerować ichrą. Prace zostały sfilmowane specjaliści chodzą w białych fartuchach natomiast Whittemore w garniturze. Po kilku tygodniach prac kompozycja ukazała się zespołowi Whittemore’a ogromne rozmiary i samo przedstawienie przez historyków sztuki jest dziś nazywane mianem Deesis od greckiego prośba bądź modlitwa. Dlatego też dzieło stało się największym skarbem sztuki bizantyjskiej.

Mozaika z sceną typu Deesis najczęściej przedstawia Jezusa Chrystusa z matką po prawej a Janem Chrzcicielem po lewej stronie. Chrystus zwykle kieruje swój wzrok na widza mając uniesioną rękę, która symbolizuje błogosławieństwo natomiast oblicza Matki Boskiej i Jana Chrzciciela są lekko skierowane ku Chrystusowi. Jest to wizerunek typowo prawosławny – człowiek w prawosławiu ma zwrócić się do zbawiciela o potrzebne łaski i przebaczenie poprzez modlitwę. Wizerunek prawosławny „ istnieje po to, aby z nim obcować”.

Tesserae mozaiki posiada pozłacane tło dzięki niemu postacie Chrystusa, Jana i Matki Boskiej stają się trójwymiarowe. Szaty są pofałdowane pogrążone w cieniu a ich brzegi rozświetla poświata bijąca od Chrystusa. Ubiór zbawiciela wyłamuje się z płaszczyzny zdaje się spychać na drugi plan szaty Matki Boskiej i Jana Chrzciciela. Blada twarz Chrystusa błyszczy na złotym tle brązowa broda zlewa się z skórą i ustami.Efekt ten osiągnięto za pomocą niewielkich kawałków szkła na płaskiej powierzchni ponad linią wzroku.

Jan Chrzciciel odziany w pomięty zielono-brązowy płaszcz.  Głowa prosta, włosy czerwonobrązowe i kosmate. Broda jest na tyle obszerna, że zasłania usta kontrastując z skromnym zarostem Zbawiciela. Twarz wyraża cierpienie, brwi nieomal stykają się, zaginając się ku pobrużdżonemu czołu. Oblicze Jana jest niezwykle żywe i naturalne dzięki temu, że jedno z jego oczu(dokładnie lewe) jest nieco mniejsze. Święty jest symbolem człowieka wierzącego tzn. przykładem do naśladowania odrzuca on grzech i pokusy tego świata na rzecz respektu wobec mądrości Bożej.

Teseraee nie tworzy gładkiej powierzchni niektóre z nich wystają po za rogi mozaiki a inne są wciśnięte gdzieś mocno w głąb.  Jest to celowy zabieg służący zmianie kompozycji złotego tła, aureole a nawet oczy świętych w setkach pojedynczych zwierciadełek odbijają światło słońca i świec.  „Rozwibrowanie jest spotęgowane poprzez ozdobienie kostek,złotem płatkowym i ułożenie ich w rybią łuskę, dzięki czemu tło lśniło i migotało.”

Kościół przeszedł wiele przemian, lecz do dziś zachwyca swoim pięknem każdego, kto ma sposobność go odwiedzić.

 

 

 

Wenecja miasto mitów

Dziś pokrótce opiszę historię Wenecji. Jak to miasto stało się republiką i jednym z centrów handlowych europy mam nadzieje, że przybliżę też życie społeczne mieszkańców zaludniających to miasto.Wenetowie przybyli (ok. IV- VI p.n.e.) Na lagunę uciekając z stałego lądu w wyniku ataku barbarzyńców.
Na lagunie słodkie wody mieszają się z słonymi wodami Adriatyku.Gdy następował odpływ osadzał się muł rzeczny podczas przypływu oczą Wenetów ukazywały się błotniste wysepki pokryte sitowiem.
„Laguna-część morza odcięta od niego przez barierę (lido, rafę barierową lub atol) tworzy tym samym zbiornik wodny położony wzdłuż wybrzeża.” Na górskim osadzie, który został naniesiony (głównie muł i naturalne odpadki) przez siedem rzek powstało miasto Wenecja. Wenetowie zasiedlili także tereny dzisiejszej Słowenii i Chorwacji. Głównym zajęciem wenecjan było kupiectwo, handlując bursztynem, miodem i serem. Bizancjum i orient był głównym celem wymiany handlowej natomiast przodkami wenetów byli grecy. Specjalnością, z której słneli było pozyskiwanie soli morskiej.
Pracowitość herkulesa sprawiła, że stał się on patronem wenecjan. Architektura Wenecji posiada wiele motywów morskich jest to odzwierciedlenie życia wenetów, którzy byli związani z morzem. W II wieku n.e. Przeszli pod wpływy Rzymskie a w IV wieku n.e. Pod władanie Bizancjum. Znaleziono elementy portu z III w.n.e.
Architektura
Miasto zostało zbudowane z różnobarwnego kamienia nadając tym samym miastu charakterystyczną barwność. W pewnej dzielnicy znajduje się łuk, nad którym jest cegła w kształcie serca legenda mówi, że gdy dwoje zakochanych dotknie tej cegły ich miłość nigdy nie wygaśnie. Legenda o czterech Sercanach, którzy chcieli obrabować bazylikę zamienili się w kamień stoją oni tam po dziś dzień w formie rzeźby. Kamienie Wenecji skrywają wiele mitów związanych z biblią.
Administracja państwowa
W XV wieku powstało państwo weneckie nazywane Signiora, co oznacza suwerenność. Prowadzono szczegółową dokumentacje administracyjną. Kraj posiadał surowe prawo np. za złe mówienie o kraju groziła śmierć. Rada dziesięciu egzekwowała prawo wraz z „panami nocy”(policja zajmująca się inwigilacją). Więzień mógł trafić do „mostu westchnień” nazywanym tak od lamentowania skazańców (nazwa wprowadzona w XIX wieku). Ktoś, kto trafił do więzienia lub był oskarżony dostawał szybki wyrok była to śmierć – poprzez utopienie lub uduszenie albo wygnanie. Karę wykonywano szybko.
Przemysł
Przemysł luster rozwinął się w tym przepięknym mieście. Dzięki czemu Wenecja stała się zwierciadłem, w którym mogła się przeglądać Europa.
Gondola
Znaczenie słowa podobno pochodzi od łacińskiego cymbula lub greckiego kumteles oba słowa oznaczają łódkę. Skonstruowano ją prawdopodobnie w Awinionie a swój kształt osiągnęła stopniowo. Pierwotnie była krótsza i szersza pośrodku znajdowała się kabina z żaluzjami. W XVIII wieku kabiny były miejscem schadzek tym samym stały się symbolem rozkoszy.Zlikwidowano kabiny w latach trzydziestych XX wieku. W 1562 roku gondola stała się czarna przypominając trumnę. Byron piszę tak:
„Jak w trumnie do kajaku przypiętej
Co mówisz i czynisz jest dla świata zamknięte.”
Życie kulturalne i społeczne
W pałacu dożów znajdziemy alegoryczny obraz „małomówność”. Powstały też tzw. „usta prawdy” o kształcie lwich paszczy były rozlokowane w prawie każdej części miasta to do nich wenecjanie wkładali donosy na poszczególnych mieszkańców miasta donos musi być podpisany przez osobę i poręczyciela dobrego imienia osoby składającej donos. Z powodu zamiłowania do plotek powstała pierwsza gazeta na świecie „Gazzetta”. Jednym z symboli Wenecji stał się pierwszy teatr operowy na świecie po 50-ciu latach w samym mieście było ich aż siedem. W Signorze urządzane bale i widowiska nawet podczas oblężenia miasta. Plac św. Marka stał się centrum tych wydarzeń.
Karnawał
Oprócz masek zakładano także czarną pelerynę „domino”. Kobiety zakładały białe maski a mężczyźni czarne.Karnawał służył wenecjanom, jako możliwość zafundowania sobie przelotnego seksu i schadzek gdzieś w zaułkach miasta. Wywieszano flagi w różnych kolorach białym – podczas pokoju, zielonym – zawieszenie broni, czerwień – podczas wojny.
Getto
Wenecjanie wymyślili również pierwsze getto żydowskie nakładając wysokie podatki na Żydów, inne nacje również posiadały swoje dzielnice, lecz z uwagi na to, że to naród hebrajski wydał Chrystusa na śmierć, przez co płacili wyższy podatek. Żydzi przejęli część tradycji republiki stając się jej częścią.
„Dzisiejsza Wenecja jest spokojna, czasem nieco senna z uwagi na klimat często zamglona”
Koniec.

„Wyspa pośród moczarów”- Wawel.(Kraków cz.1)

maxresdefault.jpgNa wzniesienie w południowej Polsce lud słowiański przybył około V w. n. e. gdzie uprawiali ziemie oraz wydobywali sól, zaczęli też budować gród Kraków. Nazwali to miejsce „wyspą pośród moczarów”, czyli Wawel.

Zamek jest otoczony murem, który jest oddzielony od podgrodzia natomiast sąsiadująca z nim katedra wyznacza dziejową zażyłość państwa polskiego z wiarą. To na Wawelu koronowało się większość królów Polski.
Legenda mówi, że w grocie pod Wawelem żył smok. Król Krak postanowił, że odda rękę córki temu, kto zabiję bestię. Wielu mężnych rycerzy próbowało pokonać smoka, lecz wszyscy zginęli. Dopiero młody szewczyk zwany Dratewką wypchał baranią skórę siarką a łakomy smok połknął barana tak, że jego trzewia ogarnął ogień. Katedra na Wawelu skrywa olbrzymie kości (podobno należące do smoka) mają one przypominać o tym, że zamek nie raz był trawiony przez ogień.
1079 rok- W wyniku tyrani rządów Bolesława Śmiałego II wybuchły zamieszki. Biskup Stanisław ekskomunikował króla. Władca skazał biskupa na poćwiartowanie jednak żaden z wojów nie chciał dokonać tego czynu wiec sam król dokonał dzieła. Zwłoki późniejszego świętego przeniesiono do katedry na Wawelu gdzie później chowano również władców polski.
Zamek został rozbudowany w raz z nadejściem kolejnych stylów architektonicznych. Obiekt posiada krużganki w stylu renesansowym i czworokątne baszty oraz pełne łuki bram i lśniące kopuły.
Teren otaczający miasto to głównie jedna wielka równina ten fakt umożliwiał najazdy ze strony Rosji ,Prus ,Szwecji. Pewien hejnalista uratował miasto przed najazdem tatarskiej hordy strzała przerwała hejnał, jednak mieszczanie uratowali miasto, które spłonęło.

Kolejny władca położył kres najazdom wywierając wpływ na wrogów do zawarcia pokoju. Kazimierz Wielki, ponieważ o nim tu mowa wprowadził równe prawo dla wszystkich mieszkańców bez względu na status społeczny oraz rozbudował sieć zamków obronnych. Zastał Polskę drewnianą a zostawił murowaną. Jego największą zasługą jest wybudowanie drugiego w europie środkowej uniwersytetu w 1356 roku. Najbardziej znanym absolwentem tej uczelni był Mikołaj Kopernik autor teorii heliocentrycznej. W XV wieku polska rozrosła się o tereny Litwy Czech i Węgier.
Złoty wiek w Polsce wprowadził na zamek styl renesansowy, w którym rodzina królewska z krużganków oglądała turnieje rycerskie. Panowanie Zygmunta Starego wprowadziło na zamek debaty uczonych ludzi. W salach zainstalowano tkaniny oraz brukselskie arrasy. Sala poselska jest pokryta wychodzącymi z kasetonów stropu rzeźbionymi głowami( zachowały się, 30 z 194), które miały przypominać królowi o ludności, nad którą sprawuję pieczę. Tam też znajduje się malowidło H. Durera przedstawiające „drogę od kołyski po nieuchronną śmierć”. Zygmunt Stary po śmierci żony począł myśleć o stworzeniu mauzoleum i tak właśnie powstał kaplica zygmuntowska.
Zygmunt III Waza –„[…] wprowadził na dwór piłkę nożną, był zwolennikiem alchemii, czyli zmieniania metali pospolitych w złoto”. To ten władca sprowadził na zamek styl barokowy – w wyniku pożaru, który miał miejsce z winy króla. Król sprowadził na Polskę wiele niepotrzebnych wojen tym samym odszedł w niesławie.

Mimo wielu wzmocnień Stefan Czarnecki nie mógł obronić Wawelu przed Szwedami, przez co w późniejszych wiekach Wawel był grabiony z swoich kosztowności.

„ W 1905 roku były prowadzone prace badawcze i renowacyjne trwające z przerwami na lata wojny przez prawie cały XX wiek”.
Po drugiej wojnie światowej Kraków znowu stał się miejscem gdzie pewien absolwent podziemnego seminarium został w późniejszej perspektywie papieżem, „ […] który potrafił przelać w serca polaków siłę bijącą z Wawelu[…]”.

Bibliografia:
Polskie zamki dwory i pałace- praca zbiorowa.
Wielkie zamki Europy – Wawel – Film dokumentalny

Krzyżacy, czyli zamek w Malborku.

pobrane.jpg

Krzyżacy, czyli zamek w Malborku.
Sam zakon powstał podczas krucjat. Król węgierski zaprosił krzyżaków do obrony swoich wschodnich rubieży, krzyżacy zaczęli sprowadzać osadników i budować zamki i wielki mistrz chciał stworzyć niezależnie państwo, dlatego też rycerze zakonu zostali wygnani z terenu Węgier. Wkrótce po tym zakon przybył z misją chrystianizacyjną na pomorze (a właściwie z krucjatą przeciw Prusom).
Narożne wieżyczki otaczają dziedziniec, zamek został otoczony murami i podzielony na:
Zamek niski służył kupcom i rzemieślnikom.
Zamek średni oddzielony bramami służył rycerzom i w nim podejmowano gości tu zakonnicy jedli posiłki.
Zamek wysoki był ostatnią nadzieją obrony otoczony fosą i wąskimi bramami, dzięki czemu zamek stawał się nie do zdobycia.
Mnisi korzystali z wygód, o których ludzie spoza twierdzy mogli jedynie pomarzyć. System grzewczy tuneli zapewniał ciepło nawet w zimie podobno +17 C. Zamek posiadał również latryny. 1308- Rycerze wygnali Brandenburczyków oraz wybili mieszkańców Gdańska.

W zamku średnim 1318-1324 roku wzniesiono Wielki Refektarz przykrył on gwieździste sklepienie wsparte na smukłych kolumnach niedaleko, bo tuż obok znajdowała się kuchnia.W tym czasie rozpoczęto budowę zamku niskiego. Zbudowano wielki pałac (1383-1393), który połączony z kwaterami, w których przebywało coraz więcej gości. W tej wieży znajdują się dwa dekorowane malowidłami refektarze Zimowy i Letni. Cała wieża jest pokryta oknami z maswerkami wypełnionymi witrażami.
Zakon zarabiał na siebie handlem ściągając cło z prostych ludzi.
W 1407 roku wybuchła wojna pomiędzy Polską a Krzyżakami, Wielki Mistrz Krzyżacki Ulrich von Jungingen przesłał Jagielle dwa nagie miecze, aby sprokurować wojnę. W 1410 roku doszło do bitwy, podczas której krzyżacy śpiewali Chrystus zmartwychwstał. Bitwa zakończyła się zwycięstwem Jagieły i jego brata Witolda za pozwoleniem króla polski zwłoki Jungingena złożono w kaplicy św. Anny. Po przegranej wojnie(1457) krzyżacy utracili swoją stolicę na zawsze.
Na życzenie Bismarcka Malbork miał zostać odbudowany po wiekach entropii. Odbudowy podjął się Kondrat Emanuel Stainbrecht było to dzieło życia tego artysty i architekta postawił sobie zadanie, aby zamek ponownie przyjął wygląd jak w czasach swojej świetności i tak też się stało. Niestety przyszedł sierpień 1914 roku, czyli Malbork stanął przed kolejną inwazją i zniszczeniami.

O feminizmie państwowym w Skandynawii.

597978009

O feminizmie państwowym w Skandynawii.
Kultura państw skandynawskich odzwierciedla się niewielka różnicą miedzy sferą państwową a sferą społeczną inaczej sprawę ujmując społeczeństwo wykazuje się silną tożsamością narodową gdzie występuje bliska relacja między prywatnością a państwem. Koncepcja feminizmu państwowego ukształtowała się w latach 80’ XX wieku dotyczyła tezy „opiekuńczej roli państwa” jest to istotny czynnik, który wpływa na relacje międzypłciowe a także stwarza możliwość dla polityki prorodzinnej.

Pojęcie „feminizmu państwowego” wprowadziła Helga Hernes doktryna opierała na haśle „państwa przyjaznego dla kobiet”, którego funkcje przedstawia tak:
„Państwo przyjazne dla kobiet umożliwia kobietom kształtowanie naturalnych relacji do swoich dzieci, pracy i życia publicznego […]. Państwo przyjazne dla kobiet nie będzie narzucało kobietom wyborów trudniejszych niż te, które podejmują mężczyźni, albo pozwalało na niesprawiedliwe traktowanie z powodu płci […].W takim państwie kobiety nie będą musiały wybierać na przyszłość drogi, która wymagałaby większych poświęceń niż te, których oczekuje się od mężczyzn”.

Sposoby rozumienia feminizmu państwowego:
1 „feminizm aktywnie wspierany przez państwo”
2 „polityka pełnej integracji społecznej i politycznej kobiet w strukturach państwa opiekuńczego”
3 „polityka, która czyni państwo centralnym podmiotem promującym równość płci”

Państwo Norweskie za pomocą ustaw a głównie ustawy z 9 czerwca 1978 roku doprowadziło do równości w obszarach związanych z pracą(rekrutacja, awans, równa płaca i zwolnienia lekarskie) i kształceniem. Lata 80’przyniosły reformy głównie związane z polityką prorodzinną – dłuższe urlopy wychowawcze, poprawiono też sytuacje pracujących matek oraz rozpoczęto budowę żłobków i przedszkoli –dziecko albo inaczej ciąża, jako kobiece doświadczenie stało się kwestią docenianą przez społeczeństwo stojąc na równi z doświadczeniem męskim (i taki feminizm mi się podoba). Kontrargumentem jest wymieszanie kulturowe, przez co zastosowanie tej koncepcji w innym państwie jest bardzo trudne o ile nie niemożliwe (w samej norwegi sprawia to problemy).Reformy były prowadzone w koncepcji relacji kobiety z państwem tę relacje świetnie ujął norweski historyk Rune Slagstad „Poszerzenie władzy kobiet nastąpiło poprzez poszerzenie władzy państwa.”

Bibliografia:
Feminizm- praca zbiorowa-wydawnictwa uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej -2015 Lublin.